اهمیت بسته بندی در مواد غذایی

آموزشی

همه ی ما در زندگی روزمره مان با بسته بندی سروکار داریم. در استاندارد بریتانیا واژه ی بسته بندی به عنوان هنر یا عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل، نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است و در تعریفی ساده تر می توان بسته بندی را به ظرفی گفت که مظروفی را در خود جای می دهد لیکن بهترین تعریف برای واژه ی بسته بندی توسط پین در 1962داده شده است که امروزه نیز این تعریف به عنوان کامل ترین تعریف برای بسته بندی کاربرد دارد. به گفته ی آقای پین بسته بندی عبارتست از :
1. یک سیستم که زمان تهیه ی کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره، خرده فروشی و مصرف کاهش می دهد.
2. یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب و با حداقل هزینه است.
بسته بندی یک عمل فنی اقتصادی است که هزینه ی تحویل کالا را به حداقل می رساند، در حالی که فروش و در نتیجه سود حاصل از آن را به بالاترین حد افزایش می دهد و در تعریفی ساده تر بسته بندی را می توان پوششی از یک سیستم که اصطلاحا کالا نامیده می شود دانست.
بسته بندی نقش های زیادی علاوه بر نگهداری انجام می دهد. یکی از زمینه های پویا و دینامیک این رشته، به فروش رسیدن مواد غذایی در بازار رقابت و تجارت است.امروزه در بسته بندی موادغذایی از مواد مختلف استفاده می شود. فلزات سخت مانند قوطی و بشکه، فلزات انعطاف پذیر از قبیل آلومینیوم و قلع، .شیشه مانند شیشه های دهانه گشاد و بطری، پلاستیکهای نیمه سخت و سخت به شکل ظرف ها و بطری های قابل فشردن، پاکت های انعطاف پذیر، فیلم های خوراکی، کارتن های سخت کاغذی و فرآورده های بسته بندی چوبی مانند جعبه و کاغذهای انعطاف پذیر مانند چندلایه ها که از ترکیب کاغذ، پلاستیک و فویل ساخته می شوند.
این بسته ها در بسیاری موارد باید در مقابل عملیات فرآیند از قبیل استرلیزاسیون، انجماد و ذوب کردن مواد غذایی منجمد و حتی طباخی نهایی مقاوم باشند.
تاریخچه:
اولین انواع بسته بندی کدوهای خشک شده، صدف ها، برگها، پوست حیوانات و دیگر مواد طبیعی بودند. برای انتقال آب، شیر، ماست، روغن یا دوغ از پوست حیوانات استفاده می شد. از شاخ حیوانات برای حمل و نقل و ذخیره غذا و محصولات کشاورزی استفاده می کردند (هنوز در مناطق استوایی از بامبو برای ذخیره سازی مواد غذایی استفاده می شود).
به طور کلی ظهور انقلاب صنعتی به راستی تحول اساسی در نظام تولید کالایی ایجاد کرد. انقلاب صنعتی، جهان را با فوران کالاهای گوناگون روبرو کرد. تنوع کالاها و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان به تدریج هنر را نیز علاوه بر علوم دیگر وارد مجموعه سیستم بسته بندی کرد. با پیشرفت بیشتر، علوم دیگری نظیر روانشناسی فردی، اجتماعی و ارگونومی به این مجموعه اضافه شد. توسعه این رشته سبب مستقل شدن این صنعت از مجموعه صنایع دیگر شد و رقابت و نیاز سبب گردید که صنایع بسته بندی سهمی قابل توجه از بودجه های شرکتهای تولیدی را به خود اختصاص دهد تا آن جا که امروزه تبدیل به یک تکنولوژی قدرتمند شده است.
بازارپسندی بسته بندی:
اکنون با پیشرفت تکنولوژی و تولید انبوه محصولات بدون استفاده از بسته بندی، عرضه محصول به صورت عمده فروشی یا خرده فروشی در بازار امکان پذیر نیست. یعنی با وجود اینکه به نظر آن می رسد این کار هزینه اضافی به تولید کننده تحمیل می کند، اما باید در نظر داشت بدون استفاده از آن کل هزینه تولید به هدر می رود. در چنین بسته بندی هایی باید به ابعاد بسته از نقطه نظر قابلیت حمل و نقل و عرضه آن توجه شود و همچنین باید به شیوه زندگی مردم و میزان مصرف محصولات مختلف در هر جامعه دقت شود. محصولات باید در بسته بندی هایی عرضه شوند که در صورت نیاز در یک یا دو وعده مورد مصرف قرار گیرند و این موضوع به خصوص در صادرات حائر اهمیت است.
بسته بندی از نقطه نظر جذاب نمودن ظاهر بسته و بازار پسند کردن آن نیز اهمیت زیادی دارد و این جنبه آن در بعضی موارد بقیه اهداف کاربرد آن را تحت پوشش قرار می دهد. در حالیکه تولید کننده هوشیار باید از این خطر دوری کند، چرا که سرمایه گذاری بیش از حد و اندازه بر این جنبه از بسته بندی نه تنها باعث موفقیت محصول در بازار نمی گردد بلکه باعث شکست آن نیز می شود. در این مورد می بایستی همواره میزان سرمایه گذاری انجام شده هماهنگ با محتویات درون بسته باشد چه از بعد اقتصادی و چه از بعد اطلاعاتی.
بنابراین بسته بندی فرآورده های غذایی بیش از جای دادن غذا در یک ظرف مفهوم دارد و مساله ای همه جانبه است در برابر عواملی از قبیل:
1. حفاظت ویژه از ماده ی غذایی
2. با دوام بودن بسته بندی
3. ظاهر مناسب
4. مناسب بودن جهت عرضه به بازار
5. مطابق بودن و خواست مصرف کننده

ü مهم ترین هدفی که در بسته بندی محصولات غذایی مدنظر است افزایش طول عمر نگهداری محصول(shelf life) می باشد.
یکی از مسایل مهمی که در ارتباط با انتخاب ماده بسته بندی در نظر گرفته می شود تاثیر متقابل محصول و بسته بر روی هم می باشد که اصطلاحاInteraction می گویند.
مهم ترین ویژگی هایی که در انتخاب مواد بسته بندی مورد توجه قرار می گیرد عبارتند از:
1) عدم تاثیر متقابل سوء بین محصول و ماده بسته بندی:
الف) ماده بسته بندی از طرق مختلف می تواند اثرات سوء بر محصول ایجاد کند
انتقال مونومرهای سازنده آن، که به طور آزاد در بافت ماده پلیمری وجود دارند و در نتیجه حرارت، به واسطه تجزیه حرارتی آزاد می شوند، باعث مسموم شدن محصول می گردد.
v از سوی دیگر مصرف بیش از حد مجاز و انتقال ترکیبات افزودنی که به منظور بهبود ویژگی های ماده بسته بندی به کار رفته اند، باعث ایجاد مسمومیت می گردد. در این مورد می توان به استفاده از ترکیبات نرم کننده اشاره کرد که به خصوص در مورد ماده پلیمری Vinil chlorile یا P.V.C مورد استفاده قرار می گیرد.
این ماده بسته بندی به صورت فیلم سخت تهیه می گردد. و انعطاف لازم را ندارد و در مواردی که انعطاف فیلم مدنظر باشد از این ترکیب افزودنی، استفاده می شود.
این ترکیبات جزء ترکیبات آروماتیک و سرطان زا هستند. از سوی دیگر مونومر سازنده PVC یعنی وینیل کلراید یا VCبه محصول منتقل می گردد و این عامل نیز سرطان زا می باشد. بنابراین اصولا استفاده از P.V.C در بسته بندی محصولات غذایی به واسطه این اثرات سوء بسیار محدود می گردد.
ب) انتقال ترکیبات از محصول و اثرات سوء آن بر ماده بسته بندی نیز حائز اهمیت است. در چنین مواردی ماده بسته بندی باید نسبت به ترکیبات واکنش دهنده از محصول مورد نظر، مقاوم باشد. یکی از موضوعات تحقیقی که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته، مربوط به اثراتی است که از سوی محصولات بسته بندی شده در قوطی های 4 گوش چند لایه به نام تتراپک روی می دهد. تحقیقات انجام شده نشان می دهد ترکیبات اسیدی محصول می تواند بر روی این نوع بسته بندی اثر بگذارد.
این نوع بسته بندی از 5 لایه تشکیل یافته است. این لایه ها از درون به بیرون عبارتند از:
لایه پلی اتیلنی مجاور با محصول، آلومینیوم فویل، لایه پلی اتیلنی، مقوا و پس از آن نهایتا لایه پلی اتیلنی مجاور به هوا.
هر کدام از آن لایه ها به هدف خاصی تهیه شده اند:
• لایه داخلی پلی اتیلنی اولا به عنوان فیلم خنثی استفاده می شود که با محصول واکنش نداده و ثانیا قابلیت دوخت حرارتی P را فراهم می کند.
• لایه آلومینیوم فویل برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.
• لایه پلی اتیلنی میانی برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.
• لایه پلی اتیلنی میانی اولا نقش ممانعت کنندگی دارد و ثانیا عامل چسباننده مقوا و آلومینیوم فویل می باشد.
• لایه مقوا استحکام بسته و قابلیت چاپ را تامین می کند
• لایه پلی اتیلنی خارجی از چاپ روی مقوا محافظت می کند و آن را براق می کند.
v در چنین ماده بسته بندی مرکب امکان نفوذ برخی ترکیبات اسیدی وجود دارد. ترکیبات اسیدی نفوذ کننده (اسید استیک و اسید پروپیونیک) قادرند از لایه پلی اتیلنی عبور کرده و با لایه آلومینیوم فویل واکنش دهند که در این صورت اولا باعث خوردگی این لایه ها شده، ثانیا این لایه ها از هم جدا شده و در برخی موارد دیده شده که نمک آلومینیومی اسید نفوذ کرده، قادر است به طور مجازی باعث چسبیدن دو لایه پلی اتیلنی گردد.
v ترکیبات دیگر مثل اسید سیتریم و اسید مالیک چنین نفوذی را نشان نداده اند. به همین دلیل این مشکل در رابطه با میوه جات کمتر دیده شده اند. با این توضیح، این نوع بسته بندی که لامینیت نامیده می شود برای محصولاتی مثل سرکه مناسب نمی باشد چرا که نفوذ اسید استیک باعث جدا شدن لایه ها و پدیده ای موسوم به دلامینیشن یعنی عکس لامینه شدن می گردد.
2) ویژگی های مکانیکی ماده بسته بندی یعنی مقاومت آن در برابر برخورد، ضربه و سوراخ شدگی.
3) مقاومت حرارتی
بسیاری از محصولات غذایی بلافاصله پس از فرآوری یعنی به صورت گرم و داغ در داخل بسته بندی وارد می شوند و همچنین بسیاری از محصولات را به شکل آماده به مصرف تولید می کنند و تنها در هنگام مصرف نیاز به حرارت دهی مجدد جهت گرم کردن نهایی وجود دارد. بنابر این مقاومت حرارتی این ماده حایز اهمیت است.
4) کم بودن وزن مخصوص
این مساله به طور مشخص از نظر حمل و نقل اهمیت دارد و ویژگی اصلی مواد پلیمری و برتری آن بر فلزات و شیشه از این نقطه نظر می باشد.
5) از نقطه نظر قابلیت مشاهده محتویات درون بسته و جذاب نمودن ظاهر بسته:
این مساله امری مطلوب است. اما در عین حال از نقطه نظر حساسیت محصول غذایی نسبت به تابش نور در بسیاری از موارد لازم است ماده بسته بندی از نوعی انتخاب شود که از اثرات سوء نور بر روی محصول غذایی ممانعت کند. در این مورد معمولا از رنگی کردن بسته با استفاده از رنگدانه ها و یا متابولیزه کردن آن با استفاده از رسوب آلومینیوم و یا با استفاده از یک لایه مستقل از فویل آلومینیوم در کنار ماده بسته بندی اصلی کمک گرفته می شود.

اهمیت کیفیت مواد غذایی و ایمنی آنها در کشورهای در حال توسعه
•We are what we eat” ” یک ضرب المثل قدیمی است که می گوید: وضعیت تغذیه، سلامتی و وضعیت جسمی و روحی بستگی به غذایی که ما می خوریم و چگونگی آن دارد. دستیابی به کیفیت مواد غذایی از مهمترین اهداف بشر از دیر باز بوده است و ایمنی لازمه کیفیت آنهاست. ایمنی مواد غذایی اشاره دارد به فقدان یا وجود مقدار قابل قبول آلودگی و تقلب و ایجاد سموم طبیعی یا بعضی موادی که ممکن است برای سلامتی انسان مضر باشند. کیفیت ماده غذایی می تواند ارزش و پذیرفتگی آن را نزد مصرف کننده تعیین کند. گذشته از این، ایمنی و خواص کیفی شامل: ارزش غذایی، پیدایش خواص اورگانولپتیکی ، رنگ و بافت می باشد.
• سیستم های غذایی در کشورهای در حال توسعه همیشه به خوبی سازمان نیافته است ولی در جهان صنعتی، توسعه داده شده. به هر حال مشکلات رشد جمعیت شهر ی، کمبود منابع کافی با ضایعات قبل و بعد از تولید و برداشت، مشکلات محیطی و بهداشت مواد غذایی عواملی هستند که برای سیستم های غذایی در کشور های در حال توسعه مسئله دار در کشور های در حال توسعه مردم ریسک کیفیت و ایمنی مواد غذایی را در تیررس و محدوده ریسک بالا قرار می دهند. این مقاله مشکلات خاص کیفیت و ایمنی مواد غذایی در کشورهای در حال توسعه راههای درست برخورد با آنها را مطرح می کند.
به طور کلی باید گفت که صنعت بسته بندی یک عرصه ی وسیع فرصت ها را پیش رو دارد و در سال های آینده تلاش های گسترده شروع خواهد شد. بر خلاف گذشته مصرف کنندگان و عرضه کنندگان بسته بندی باید در توسعه ی آن تشریک مساعی کنند. باید توجه داشت که نیازهای مصرف کننده برای بسته های راحت موادغذایی باید با ملاحظات زیست محیطی شدیدا در توازن باشند، جنبه های ایمنی مورد توجه قرار گرفته و بطور کلی بسته بندی نقش بزرگتر و قوی تر در نگهداری و حفاظت و توزیع موادغذایی در کشور را بازی کند.

بایستی روش هایی نشان داده شود که پول بیشتری ذخیره شده، از کیفیت خوب محصولات اطمینان حاصل شده و از هزینه های اضافی غیر ضروری جلوگیری شود.

§ آگاهی عمومی برای کاهش استفاده از مواد بسته بندی و تسهیل در امر بازیافت آن:
نکته: رعایت نکات زیر تنها به شرط اطمینان از سلامت و بهداشتی بودن ماده غذایی و ماده بسته بندی توصیه می شود.
بایستی در حد امکان در مصرف غیر ضروری مواد بسته بندی محدودیت ایجاد شود.
اگر می توانید از جعبه ها ی مختلف برای جداسازی کاغذ، شیشه و دیگر مواد بسته بندی از بقیه ی زباله ها استفاده کنید.
از بسته های پلاستیکی می توان برای ریختن زباله های خانه قبل از انداختن در زباله دان استفاده کرد.
سعی کنید کیسه های خود را وقتی برای خرید می روید همراه ببرید.
جهت کاهش حجم،مواد بسته بندی را قبل از دور ریختن فشرده و مچاله و یا تا کنید.
محصولات مصرفی را در بسته بندی های با گنجایش و حجم زیاد یا به شکل متمرکز و تغلیظ شده انتخاب کنید.
نگهداری و حمل در شیشه یکی از بهترین و متداول ترین مواد بسته بندی سنتی برای بسیاری از محصولات خانگی می باشد.
هیچ ماده بسته بندی را دور نیندازید چراکه همه ی آنها می توانند ارتقاء یافته و بازیافت شوند و یا جهت ریختن زباله های سطل ها در آنها مورد استفاده قرار گیرند.
با بازیافت مواد بسته بندی به چه چیزهایی دست می یابیم؟
• ذخیره مواد خام و صرفه جویی در مصرف انرژی
• کمک به کاهش آلودگی آب و هوا
• ایجاد زباله ی کمتر برای کنترل و دفن

 

انواع ابتدایی مواد بسته بندی و مزایا و معایب آنها  عبارتنداز :
شیشه:
مزایا: خنثی از نظر شیمیایی و عدم تاثیر در رنگ و طعم غذا – فاقد بو و غیر قابل نفوذ –محکم و قابل ساختن به اشکال مختلف – شفاف و رویت آسان محتویات – بازیافت آسان(بشرط مخلوط نشدن آن با سایر زباله ها)
معایب: حساس به شوکهای حرارتی و درصد شکستگی بالا – وزن بالا .
شیشه قدیمی ترین ماده ی اولیه ی مورد استفاده در بسته بندی می باشد، ولی این ماده ی اولیه تحت تاثیر نیازهای محیطی و اکولوژیکی و بازاریابی سال های اخیر تغییراتی را متحمل شده است. به عنوان مثال تحول و پیشرفت هایی که در ظروف شیشه ای دهان گشاد انجام گرفته، سبک وزن کردن بطری های شیر، روکش بطری های نوشابه، برچسب پلاستیکی که علاوه بر داشتن نقش برچسب به عنوان کاهش دهنده ی صدا در هنگام تماس بطری ها به همدیگر در خط تولید عمل می کنند. تمام موارد ذکر شده مثال هایی از این تغییرات متاثر از زمان و پیشرفت تکنیک می باشد.
ظروف شیشه ای را میتوان بر اساس اندازه دهانه به دو گروه اصلی تقسیم بندی کرد :
1) ظروف دهانه گشاد که اصطلاحا جار نامیده میشوند 2) ظروف گردن باریک که بطری میگویند.
از جار شیشه ای برای بسته بندی غذای کودک، شیر خشک، عسل، قهوه آماده، مربا، ژله، مایونز، ترشی ها و از بطری شیشه ای برای عصاره ها ،آب میوه ها، روغنها شربتها ، شیر و نوشابه ها استفاده میشود.
درپوش ظروف شیشه ای بر اساس جنس و روش کاربرد آنها به انواع زیادی تقسیم می شوند. اکثر در پوشها از پلاستیک(اغلب از جنس فنل فرمالدئید یا رزینهای اوره فرمالدئید و یا یکی از ترموپلاستیکها نظیرپلی اتیلن ) یا فلز ( اغلب ورقهای TP، آلومینیوم یا آلیاژهای آن ) ساخته میشوند گرچه موادی چون کاغذ لاستیک شیشه ویا ترکیبی از آنها نیز استفاده می شود.
• ظروف فلزی :
مزایا: اکثرا مقاوم به ضربه – دامنه مقاومت به حرارت بالا(استرلیزاسیون)- مقاوم به رطوبت نور و اکسیژن – مسموم کنندگی پایین- زمان نگهداری بالا بدون تغییرات ارگانولپتیکی- سطح ایده ال جهت تزئین و لاک پذیری
معایب: پدیده خوردگی((corrosion و باد کردگی وسوراخ شدگی(perforation)- تغییر رنگ و کاهش ویتامینهای مواد غذایی در اثر خوردگی.
ظروف فلزی مناسب به خصوص برای غذاهای کنسروی و همچنین برای نوشابه های گاز دار می باشد. و برای نوشیدنی های غیرالکلی و آبجوهای الکلی معمولا از آلومینیوم استفاده می شود.
انواع مختلف فلزات برای بسته بندی:
ورقهای سیاه از جنس استیل هستند که حاوی یک لایه اکسید آهن سیاه رنگ اند. از این ورقه ها برای بسته بندی پودرها، روغنها و دیگر مواد غذایی غیر خورنده استفاده می شود .
آهن سفید معمولی نیز از فولادی که ذغال آن بسیار ناچیز است تهیه می شود. بهترین نوع فولادی که برای قوطی سازی مناسب تشخیص داده شده ورق فولاد نوعL است که مقدار فسفر آن در مقایسه با بقیه تیپ ها کمتر است . برای بسته بندی مواد غذایی با خورندگی بالا (اسیدی و نیمه اسیدی : اسیدیته متوسط ) مثل میوه جات رنگی (توت فرنگی، گیلاس، آلو خشک، و آب سیب ) استفاده می شود. فولادهای MC، MR،MS تیپ های دیگری از فولادند که هر یک برای کنسرو میوه ها و سبزی های مختلف و خورنده متوسط و خورنده کم بکار می روند .(MS مس بالا و MR فسفر بالا تری دارند). ورق نوع N به منظور استحکام بدنه، (ازت بالا دارد) برای ساخت قوطی های نوشابه های گاز دار و ورق نوع D که حاوی AL2O3 است، برای ساخت قوطی های کششی و درب اتروسل مناسب است.
قلع اندود نمودن ورق فولاد از خوردگی قوطی جلوگیری میکند((TP. ورقهای

 

مزایای ظروف یکبار مصرف گیاهی

آموزشی

در سالهای اخیر در کشورهای توسعه یافته با دو هدف کمک به حفظ محیط زست و کاهش آلودگی مواد پلاستیکی و همچنین حل معضلات بهداشتی، تحقیقات گسترده ای در زمینه تهیه مصنوعات بسته بندی مورد استفاده در صنایع غذایی، کشاورزی و ختی پزشکی از پلیمرهای پوسیدنی گیاهی صورت گرفته است.

در حال حاضر پلیمرهای گیاهی در کشورهای اروپایی بطور گسترده در بسته بندی مواد غذایی بصورت یکبار مصرف، فیلمهای بادی، در شکل کیسه های بسته بندی و فیلمهای وکیوم مواد غذایی استفاده می گردد. از آنجایی که کشورمان ایران، امروزه با انباشت زباله های پلاستیکی به عنوان عاملی غیر قابل کنترل و تهدید کننده محیط زیست روبروست، لذا تولید و استفاده از پلیمرهای گیاهی در صنایع مختلف، نقطه عطفی در کاهش آلودگی ها در محیط زیست خواهد بود.

تولیدات تهیه شده با موادی مانند نشاسته ذرت و قابلیت تبدیل به محصولات مختلف مشابه پلاستیکی علاوه بر مبرا بودن از آلودگی ها و معضلات مواد پلاستیکی، همگام با محیط زیست بوده و پس از مصرف و تبدیل شدن به زباله مشکلات سابق را به همراه نخواهد داشت.

امید است با توسعه صنایع سبز و آگاهی شما مردم عزیز در استفاده از محصولات مناسب، محیط زیست پاکی را برای فرزندانمان به یادگار بگذاریم.

 

ظروف یکبار مصرف پلاستیکی

آیا می دانید تا چند سال پیش که استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی هنوز در میان مردم متداول نشده بود، مردم نذورات و ذخیره سازی مواد غذایی خود را در کاسه های فلزی و بشقابهای ملامینی و استیل انجام میدادند ( ظروف قابل شست و شو و فاقد مشکلات زیست محیطی) و مشکلاتی برای نظافت و محیط زیست شهر وجود نداشت؟

این در حالی است که متاسفانه در چند سال اخیر بنا به عللی چون افزایش تولید ظروف یکبار مصرف پلاستیکی و پایین بودن قیمت این ظروف  و همچنین راحتی  استفاده از آنها به  علت نداشتن مشکلاتی همچون  شست شو و … نذورات بیشتر در ظروف یکبار مصرف که از جنس پلاستیک می باشد توزیع می شوند که معضلات زیادی برای  نظافت و محیط زیست شهری به همراه داشته است  که این  معضلات از نظر بهداشتی ؛ اقتصادی  و مالی  بسیار مهم می باشند. در این چند سالی که  استفاده از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی در میان مردم مخصوصا” در  ایام عزاداری  ماه های محرم و صفر زیاد می باشد در صبح  روز 11 محرم تمامی سطح  محلات شهری پوشیده از ظروف یکبار مصرف می باشد که یاد آوری آن باعث ناراحتی خیلی از مردم و دوستداران محیط زیست می شود .

 

 

مشکلات ناشی از ظروف یکبار مصرف پلاستیکی

1 – سلامتی :  همه می دانند این ظروف از جنس پلاستیک می باشند که مواد پلاستیکی در دما بالا 50 درجه حرارت با آزاد کردن مولکولهای خود در مواد غذایی از نظر بهداشتی باعث در خطر قرار گرفتن سلامتی استفاده کنندگان می شوند که حتی استفاده از این ظروف سرطان زا نیز می باشد. از طرف دیگر تلاقي مواد غذايي با مواد پلاستيكي به ايمني، سلامت و حتي طعم غذا لطمه وارد مي‌كند در واقع هنگامي كه غذاي داغ در ظروف پلاستيكي شفاف، رنگي و حتي فومي ريخته مي‌شود، بسياري از گونه‌هاي سمي پلاستيكي به داخل مواد غذايي رخنه مي‌كند و مواد سمي وارد غذا مي‌شود. برخلاف تصور عموم ظروف يك بار مصرف اسفنجي (فومي)‌ مواد اسيدي را بيشتر به داخل خود مي‌كشد و اين ظروف بعد از ريختن مواد غذايي داغ، اسيدي و چرب به تدريج طي زمان دچار كاهش وزن مي‌شوند و در واقع مواد سمي به غذا وارد و سپس در بافت چربي بدن ذخيره مي‌شود و كم‌‌كم به يك ماده سرطان‌زا تبديل خواهد شد. مواد سمي تجمع‌يافته در بافت چربي بدن بتدريج موجب خستگي، عصبيت، بي‌خوابي، كم شدن پلاكت‌ها و گلوبين، غيرعادي شدن كروموزوم‌ها و شيوع انواع سرطان‌ها خواهد شد. بتازگي اتفاق ديگري كه در توليد ظروف يك‌بار مصرف افتاده، رنگي كردن اين ظروف است كه علاوه بر انتقال مواد تشكيل‌‌دهنده پلاستيك، ساير مواد افزودني شيميايي را هم به داخل غذا وارد مي‌كند و اثرات سوء بيشتري بر سلامت مردم دارد.

2 – زیست محیطی :  از طرفی تعدادی از مردم پس از استفاده مواد غذائی داخل این ظروف  با رها کردن  زباله های  آن در سطح شهر هم باعث کثیفی سطح شهر می شوند (از نظر نظافت شهر خیلی مهم می باشد) همچنین با ورود این زباله در جوی آب و نهرها داخل شهرها و هدایت آنان به فاضلاب شهری ظروف مصرفی همراه با فاضلاب حرکت خود را به سمت جنوب شهر ادامه داده و در نهرهای جنوب شهر تجمع این ظروف باعث گرفتگی آب در زیر پلها و طغیان آب نهر ها به خیابان و سطح شهر می شود که موجب مختل شدن حرکت مردم و راه بندان در بعضی از نواحی شهر می گردد و همچنین بعلت پاشش آبهای آلوده فاضلاب توسط خودروها باعث نشر آلودگی در سطح شهر می شوند و در ادامه مسیر این مهمان ناخوانده همراه با فاضلاب  ورود زمینهای کشاورزی شده و در سطح زمین کشاورزی پخش می گردند که این زباله ها با طول عمر زیاد در زمین های کشاورزی (برای چند صد سال یا چند هزار سال ) باعث آلودگی خاک کشاورزی و کم شدن حاصل خیز خاک زمینهای کشاورزی می شوند، از طرفی آلودگی حاصل از این مواد در محصولات کشاورزی می تواند با ورود در چرخه غذائی انسانها باعث کاهش مصونیت بدن در مقابل بعضی از بیمارها شود و در بعضی مواقع این آلودگیها می توانند باعث افزایش ؛ نشر و شیوع  بیماریهای اپیدمی مانند آنفولانزای مرغی و خوکی شوند که باعث بالا رفتن هزینه درمان در جامعه می شود.

3 – اقتصادی : از طرفی ثروت خدادادی همچون مواد نفتی به جای اینکه در کشور به ساخت قطعات و تجهیزاتی صنعتی با کاربری بالا انجام شود و از مواد نفتی استفاده بهینه بشود ولی ما با ساخت ظروف یکبار مصرف پلاستیکی “طلای سیاه “را به چیز کم بها تبدیل می کنیم که استفاده از آن برای چند دقیقه است و دفع زباله آن نیز خیلی پر هزینه می باشد .

 4 –بهداشتی : به تازگی نیز مشکل بزرگتری در تولید ظروف یکبار مصرف پلاستیکی پیش آمده است و این مشکل همان بازیافت یا ساخت ظروف یکبار مصرف از زباله پلاستیکی غیر بهداشتی است که تولید  این ظروف بیشتر در کارگاه هایی انجام می شود که هیچ مجوزی از نهادی رسمی ندارند و به دور از چشم مامورین بهداشت انجام می شود و خدا می داند که آنان؛ ظروف یکبار مصرف خود را با چه مواد ضایعاتی می سازند و بر سر سلامتی مردم چه خود آمدکه با قیمتی ارزانتر از مواد دست اول در بازار به فروش می رسد.

 

ظروف یکبار مصرف گیاهی

با توجه به مشکلات اشاره شده در خصوص ظروف یکبار مصرف پلاستیکی، بايد براي سلا‌متي خود  به سمت استفاده از ظروف گیاهی برویم. از آنجا كه ظروف زيست تخريب پذير قابليت تجزيه سريع در خاك را دارند، اين‌گونه مواد اثرات سوء زيست‌محيطي نيز ندارند و با توجه به اینکه در ظروف يكبار مصرف گياهي بين ماده غذايي و ظرف برهم كنش وجود ندارد، بنابراين مي‌توان از آنها براي انواع غذاها و مايعات گرم و حتي روغني استفاده كرد.  در ظروف يكبار مصرف گياهي به دليل ماهيت مواد تشكيل‌دهنده گياهي و عمدتا نشاسته مواد سمي شيميايي وارد غذا نمي‌شود و سلامت افراد را تهديد نمي‌كند، ضمن آن كه از آنجا كه اين ظروف در خاك و طي مدت حداكثر 6 ماه مانند برگ گياهان پوسيده مي‌شوند و به چرخه طبيعت برمي‌گردند، مشكلات زيست‌محيطي پلاستيك‌ها را نيز ندارد.

در واقع از آنجایی که ظروف یکبار مصرف گیاهی از مواد طبیعی گیاهانی نظیر نشاسته ذرت،‌ سیب زمینی و گندم‌ ساخته شده و در تولید آن از موم عسل و روغنهای گیاهی،‌ گلوتن و سلولز به منظور ایجاد خاصیت پلیمری و ضدآب (آب گریزی) آن استفاده شده است، دارای مزایایی هستند که به دلیل عدم استفاده از مواد شیمیایی، در هنگام استفاده از مواد داغ و چرب هیچگونه مواد مضری از آن در غذا آزاد نمی شود، دوره تجزیه پذیری آنها در طبیعت بسته به شرایط فشار، دما و میکرو ارگانیسمهای خاک متغیر است اما کوتاه می باشد، صرفه جویی در مصرف انرژی به دلیل تولید در دمای بسیار کمتر از ظروف یکبار مصرف با منشا ‌شیمیایی به میزان حداقل 60 درجه سانتیگراد، عدم وابستگی به مواد نفتی و عدم استفاده توسط سودجویان به منظور بازیافت غیراصولی نیز از جمله فواید این محصولات است.

 

 

 

 

 

 

مزایای استفاده از ظروف یکبار مصرف گیاهی

–       سازگاری با محیط زیست (تجزیه پذیری در خاک حداکثر پس از شش ماه)

–       عاری از هرگونه اثرات مضر مواد پلاستیکی به دلیل تماس با غذای داغ

–       بدون هیچ گونه آثار تخریبی بر محیط زیست پس از تجزیه شدن در خاک

–       تهیه شده از منابع اولیه تجدید پذیر سالانه

–       عدم وابستگی به مواد اولیه نفتی

–       تقویت و توسعه صنایع کشاورزی

–       مصرف انرژی کمتر در فرایند تولید

–       امکان استفاده در صنایع بسته بندی غذایی صنایع کشاورزی، اسباب بازی کودکان و مصارف پزشکی

 

برگرفته شده از سایت کیمیای سبز

آشنایی بیشتر با صنعت بسته بندی صنایع

آموزشی

آشنایی بیشتر با صنعت بسته بندی صنایع غذایی
بسته بندی عبارت است از هنر وعلم اماده سازی مواد غذایی برای انبار کردن ،و در نهایت فروش . بسته بندی باید تا حد امکان ساده و ارزا ن باشد ضمن اینکه اهداف اولیه بسته بندی یعنی خاصیت حفاظتی و جذابیت رانیز دارا باشد . با عنایت به این که مواد بسته بندی توسط ماشین های مختلف فرایند می شوند بنابراین خواص دیگری نیز باید داشته باشند که عبارتند از : نرمش ، قابلیت پذیرش چاپ ، قابلیت استفاده در ماشین های لفاف ، قابلیت دوخته شدن در حرارت ، شکل پذیری به کمک باد یا خلا و یا فن اوریهای حرارتی . خواص مطلوب دیگری که به ویژه از دیدگاه صنایع غذایی مهم هستند عبارتند از : شفافیت ، نفوذپذیری یا غیر نفوذپذیری محصول نسبت به بخار اب وگازهای دی اکسید کربن ، اكسيژن و نیتروژن .
اگر چه تعداد زیادی از مسا ئل فن اوری مربوط به استفاده از مواد پلاستیکی در بسته بندی مواد غذا یی از جمله مشکلاتی هستند که کلا به صنعت بسته بندی مربوط می شوند ولی برخی از مسائل مربوط به طبیعت ماده به کار رفته در بسته بندی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند . موفقیت کاربرد پلاستیک ها در بسته بندی نیاز به همکاری تولید کنند گان مواد غذایی ، سازندگان انواع پلاستیک ها ، طراحان ودر نهایت مصرف کنند گان دارد .ملا حظات اقتصادی محدودیت های بیشتری را اعمال می کند ، چرا که مصرف کننندگان صرفا به دنبال کیفیت محصول هستند تا بسته بندی آنها .
نیازمندی ها و ویژگیهای مهم مواد بسته بندی مواد غذایی را می توان به شرح ذیل دسته بندی کرد :
بسته بندی مواد غذایی و حبوبات و خشکبار:: شفا فیت و درخشش سطح ان برای رضایت وجلب نظر مصرف کننده
:: کنترل در انتقال رطوبت
:: کنترل در انتقال سایر گاز ها
:: تحمل تغییرات درجه حرارت به هنگام نگهداری و استفاده
:: فقدان مواد سمی
:: ارزان بودن
:: مقاومت در مقابل ضربه
مصرف کننده دوست دارد انچه می خرد ببیند و بنابراین شفا فیت وشیش های مانند بودن بسته های مواد غذا یی نیاز ضروری در بسته بندی انها است . مواد غیر شفاف مانند سینی های سفید رنگ نیز در حد وسیعی مورد استفاده قرار می گیرند . این سینی ها مانع از ان می شوند تا مصرف کننده هر دو طرف ماده غذایی راببیند که در برخی موارد مانند بسته بندی گوشت از عدم اعتماد و مقاومت خریدار می کاهد .کنترل تغییرات رطوبت موجود در ماده غذایی در طول نگهداری ان بسیار مهم است . برخی فراورده های غذا یی مانند چیپس ، پفک و بیسکویت باید در موادی بسته بندی شوند که نفوذپذیری انها به رطوبت خیلی کم باشد تا تردی انها محفوظ بماند . همچنین از تبخیر برخی مواد غذایی باید جلوگیری گردد و در این موارد نیز باید از ورقه هایی با نفوذپذیری پایین استفاده شود . در بقیه موارد از دست دادن نسبی رطوبت ماده غذا یی مطلوب است تا از عرق زدن و تراکم بخار اب در داخل پاکت بسته بندی و در نتیجه از بین رفتن شفا فیت ان وخطر رشد کپکها جلوگیری شود .حبوبات در ردیف سوم هرم غذایی در کنار گروه گوشت ‌ها، تخم‌ مرغ، آجیل (مغزها) قرار می ‌گیرند و مصرف روزانه ‌ی 3- 2 واحد از این گروه توصیه شده است.
فن آوری های که می توانند برای بسته بندی مواد غذایی فرایند شده مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از :
– ورق های خوراکی عایق برای کند کردن انتقال رطو بت بین اجزا تشکیل دهند ه یک ماده غذایی که دارای فعالیت ابی متفاوت هستند .
– گیرند های اکسیژن برای کند کردن اکسیداسیون چربی ها .
– گیرند های دی اکسید کربن .
– گیرند های بو های نامطبوع
سایر انواع بسته بندی موثر غذایی عبارتند از :
– ورقه های حساس به میکروویو که بای افزایش سطح برخی از مواد غذ ایی مانند ورق های سیب زمینی ، انواع نان ها وذرت باد کرده در محیط های گرم مورد اسفاده قرار می گیرند.
– نشانگرهای انجام فرایند میکروویو
– ورقه های منتشر کننده بخار
– نشانگر های حرارت دیدگی بیش از حد مواد غذا یی که شرایط نامناسب فرایند حرارتی را اشکار می سازند.
– ارزیابی کننده تغییرات زمان – درجه حرارت برای نشان دادن میزان کاهش قابلیت نگهداری مواد غذا یی که در جریان توزیع انها ممکناست اتفاق بیفتد .
:: مواد مورد استفاده در بسته بندی
مواد بسته بندی شده طوری طراحی شده اند که با سرعت های نفوذ پذیری معینی و همخوانی با سرعت تنفس سبزیهای بستهبندی شده می توانند ورود اکسیژن را به داخل بسته بندی کنترل کنند و اجازه دهند تا دی اکسید کربن خارج شود .مواد بسته بندی همچنین دارای استحکامی هستند که به راحتی ضربات مکانیکی مرحله توزیع مواد غذا یی را تحمل نمایند . کمپانی کریو واک کیسه ویا ورقه های بسته بندی مناسب محصولات مختلف ساخته و عرضه نموده است که عبارتند از : 900 _ B برای سیب زمینی پوست کنده ؛ EZ 961 برای کاهوی فرایند شده ؛ 941 _ PD برای بروکلی و گل کلم ؛ 900 _ PD برای بریده سبزی ها ؛ 960 _ PD و RD برای استفاده محصولات تازه .
مواد ذیل در حد وسیعی برای بسته بندی مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرند :
بسته بندی مواد غذایی و حبوبات و خشکبار- کاغذ ومحصولات کاغذی پوششدار
– محصولات سلولزی _ سلوفان
فلزات _ ورقه حلبی ، الومینیوم ، فولاد زنگ نزن ، مفرغ
* انواع سرامیک
* شیشه
* لاستیک
* پلاستیک
* ترکیبات دیگر مانند چوب ، پارچه وغیره
اغلب مواد فوق سال هاست که استفاده می شوند ودر این مدت مشکل عمده در بسته بندی مواد غذایی بوجود نیاوردند . روش قدیمی حمل چای در صندوق های چوبی دیگر مورد استفاده نیست و در مقابل استفاده از سرامیک لعابدار نسبت به ظروف فلزی مانند سرب و کادمیوم باعث کاهش الودگی می گردد . از طرف دیگر پلاستیک ها که امتیازات زیادی به عنوان مواد جدید بسته بندی دارند مواد غذایی را در تماس با گستره وسیعی از مواد مختلف شیمیایی قرار دهند که قبلا تجربه نشده بودند . این مسله از این جهت بیشتر مورد توجه قرار گرفته است که مواد بسته بندی به مدت زیادی در مجاورت مواد غذایی قرار می گیرند .
:: مواد بسته بندی پلاستیکی

پلیمر های اصلی مورد استفاده در بسته بندی مواد غذایی همرا ه با توضیح مختصری در خصوص نحوه فراینده های تولید انها و خواص مشخصه محصول نهایی مورد بحث قرار می گیرند . اهمیت نفوذپذیری این مواد به اکﺳﻴﮋن و بخار اب در انتخاب انها برای بسته بندی مواد غذایی باید مورد توجه قرار گیرد .
اغلب پلیمری های که در بسته بندی مواد غذایی استفاده می شوند تروپلاستیک ها هستند ، در درجه حرارت بالا نرم می گردند ودر اثر سرد کردن مجدد ا سخت می شوند بدون این که ترکیب شیمیایی انها تغییر کند . در مقابل این دسته ترمو ست ها هستند که در اثر گرم شدن به صورت غیر قابل برگشت تغییر می کنند . ترموپلاستیک ها ارجحیت دارند چون پلی مر اصلی ممکن است در معرض چند بار متوالی گرم کردن و سرد کردن در جریان تولید و تشکیل ورقه و یا ظرف قرار گیرد . ترموست ها به این شکل فرایند نمی شوند . مصرف انها در صنایع غذا یی برای در بطری است که در این صورت با ماده غذا یی تماس مستقیم ندارند .
1- پلی الفین ها
پلی اتیلن :
پلی اتیلن از پلیمریزاسیون اضافی گاز اتیلن که از صنایع زغال سنگ و نفت به عنوان محصول فرعی بدست می آید .
پلی پروپیلن :
عضو بعدی گروه الفین ها هستند .
پلی وینیل کلراید :
تعدادی از مواد پلاستیکی موجود ند که یک اتم ئیدروﮋن اتیلن توسط یک هالو ﮋن یا سایر گروهها جایگزین شده است .
پلی تترا فلوئو رو اتیلن :
2- ترموپلاستیک های غیر اتیلنی :
نایلو نها ( پلی امید) :
نایلون ها شامل پلی مرها یی هستند که از تراکم یک دی اسید بایک دی امین تولید می شوند در حالی که فراورده های قبلی از واکنش های پلی مریزاسیون اضافی به دست می امدند . اولین ترکیب نایلونی که تولید گردید نایلون 6 و 6 بود که از اسید ادیپیک و هگزا متیلن دی امین تشکیا شده است .
پلیمر های مرکب :
در برخی موارد پلی مرها یا با واکنش های اضافی بیش از یک نوع منو مر و یا تراکم سه نوع منو مر و یا با ترا کم سه نوع مونومر مختلف تولید می شوند . در هر مورد بیش از یک نوع واحد تکراری در ساختمان پلی مر وارد می گردد . به این دسته از پلی مر ها ،پلی مر مرکب می گویند .
انواع پلی مرهای مرکب :
اتیلن ونیل استات
وینیل کلراید
پلی استیرن
:: مزایا بسته بندی
محصولات كشاورزي و دامپروري كه خسارت ديده، فاسد شده و يا كيفيت غير قابل قبولي از نظر هر يك از خصوصيات حسي داشته باشند مورد پذيرش مصرف كنندگان قرار نمي گيرند و ضايعات محسوب مي شوند. دلايل اين گونه ضايعات را مي توان به عوامل زير نسبت داد:
1) آلودگي ميكربي و تجزيه مواد توسط آنها
2) فرآيندهاي زيست سوزي و زيست سازي (متابوليكي)
3) تنش هاي فيزيكي.
فساد معمولا به وسيله كپك ها، مخمرها، باكتري ها و ويروس ها انجام مي گيرد. منشاء اين آلودگي ها ممكن است از مزرعه و باغ باشد كه محصول در حال رشد يا دام را مورد تهاجم قرار دهد. سپس علايم قابل رويت فساد طي حمل و نقل ، انبار كردن و يا مصرف محصول به چشم آيد. تغييرات متابوليكي غير معمول كه به دليل گرمازدگي، سرمازدگي، كمبود اكسيژن يا تنش دي اكسيد كربن روي مي دهد ممكن است به لك افتادن، گود افتادگي، نرم شدگي بيش از حد، تغيير رنگ، تغيير بافت و… منجر شود. تنش هاي فيزيكي طي برداشت مكانيكي، حمل و جابجايي و… وارد مي شود و سبب ضربه ديدگي، سايش و تغيير فيزيكي محصول مي گردد.